Historia przysiółka Łazy
Według niezbyt pewnych przekazów miejscowych, leżące na południowym przedmieściu Nasielska Łazy istniały już w drugiej połowie XIX w. Jak kształtowały się wcześniejsze dzieje tej osady nie wiadomo. Sama jej nazwa ma staropolski rodowód i oznacza siedlisko założone wśród lasów w celu wyrabiania potażu, szkła, smoły, klepek i węgla drzewnego. Bliźniacze nazwy Łaz to: Budy, Majdany, Huty i Kuźnice[1] - a więc osady służebne określające rodzaj zajęcia ich mieszkańców.
Z najstarszego przekazu kartograficznego dotyczącego Łaz, pochodzącego z 1807 r. wynika, że teren przyszłej osady był gęsto porośnięty lasami ze słabą siecią drożną o lokalnym znaczeniu[2], jednakże bezpośrednio graniczył zarówno z Nasielskiem, jak i browarem zlokalizowanym w lesie chrcyńskim i to stanowiło o jego atrakcyjności.
.jpg)
W połowie XIX w. dobra nasielskie, w skład których wchodziły Łazy nabył Aleksander Kurtz, powszechnie znany polityk obozu Białych oraz dużej skali działacz gospodarczy Królestwa Polskiego[3]. Pod koniec lat 50. XIX w. rozpoczął on szeroko zakrojoną parcelację swoich folwarków. Przez analogię do dziejów pobliskiej Nuny i Paulinowa, można powiedzieć, że w tym samym czasie z dóbr nasielskich wyodrębniono liczące 3 włóki (50 ha) Łazy, których nabywcą został Józef Lantecki vel Lentecki postać wówczas mało znana o nieustalonym herbie[4]. Cieszył się on zaufaniem Kurtza, który powierzył mu dzierżawę folwarku Wioska, ponieważ sam zajmował się działalnością polityczną, społeczną oraz filantropijną i niewiele czasu poświęcał na sprawy gospodarcze. O Lanteckim mówiono, że: robił pieniądze na dzierżawach, zasłynął jako postać po części kontrowersyjna, żyjąca po pańsku, wzbogacona finansami swojego mocodawcy. Opowieści o nim były tematem plotek i narzekań a nawet trwogi, ponieważ straszono nim małe dzieci. Stał się on wówczas postacią o dość ponurym rozgłosie, mawiano o nim, że jeździł czarną karetą w kare konie i porywał młode nadobne niewiasty. Oczywiście większość tych relacji ma charakter bałamutny, jednakże obrosły one już legendą przekazywaną z pokolenia na pokolenie[5].
Oprócz Łaz do rodziny Lanteckich v. Lenteckich należały cztery kamienice w Nasielsku. Być może wnukiem Józefa, był Witalis Lentecki, który zasłynął jako energiczny naczelnik nasielskiej straży ogniowej, odpowiedzialny za oddział gaszenia pożarów i narzędzi ogniowych na początku XX w?[6]
Równie tajemniczo przedstawiają się dzieje istniejącego tu do 1939 r. dworu. Nie wiadomo kto, ani kiedy go wybudował. Najprawdopodobniej pochodził on z II połowy XIX w. Reprezentował zaś typ powszechnie występujący na Mazowszu Północnym, czyli parterowy posadowiony na planie wydłużonego prostokąta, w całości wykonany z drewna, część środkową założenia akcentował stosunkowo płytki portyk kolumnowy podpierający trójkątny szczyt. Wokół dworu rosło dosłownie kilkanaście drzew parkowych z przewagą jesionów, lip i klonów[7].

Wiarygodnym źródłem informacji dotyczącym Łaz jest Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej oparty na spisie powszechnym przeprowadzonym w 1921 r. Z danych w nim zawartych wynika, że Łazy były osadą złożoną z dwóch budynków: jednego mieszkalnego i drugiego gospodarczego, ale zamieszkałego, w których mieszkało 11 osób, w tym 6 mężczyzn i 5 kobiet. Wszyscy mieszkańcy zadeklarowali narodowość polską i religię rzymsko-katolicką[8].
Wertując, podczas kwerendy źródłowej, materiały kartograficzne z XX w., piszący te słowa natrafił na miejscowość o nazwie Łazy zlokalizowaną pomiędzy Ruszkowem a Pieścirogami na skraju Lasu Morgowskiego. Mapa ta pochodzi z lat trzydziestych XX w. i ukazuje zagrodę nazywaną Łazami w miejscu, gdzie obecnie znajduje się gospodarstwo rodziny Seroczyńskich[9]. Na tym etapie badań nie można nic więcej powiedzieć o tej osadzie, autor ogranicza się więc tylko do jej wymienienia.

Nazwy Łazy były dość powszechne na mapach II RP, ponieważ jako się rzekło na wstępie powstawały już w średniowieczu i dotyczyły tzw. gospodarstw ogniowych licznie występujących na obszarze kraju.
dr Stanisław Tyc
[1] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, Warszawa 1880, t. IV, s. 943.
[2] Plan Nasielska i najbliższej okolicy z 1807 r. wykonany przez Ambrożego Terdieu. Ze zbiorów Nasielskiego Domu Edukacji i Historii.
[3] S. Kieniewicz, Kurtz Aleksander, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Warszawa 1971, s. 284.
[4] S. Tyc, Historia folwarku Wioska vel Przepitki, strona internetowa https://www.facebook.com/nasielskidomedukacjiihistorii/posts/historia-folwarku-wioska-vel-przepitki-folwark-o-sielskiej-nazwie-wioska-le%C5%BCa%C5%82-p/179880214505250/
[5] Relacja Wiktora Oleksiaka z 1993 r. W zasobie Nasielskiego Domu Edukacji i Historii.
[6] S. Tyc, Życie społeczno-polityczne miasta Nasielsk i regionu w okresie popowstaniowym, [w:] Dzieje Nasielska, pod red. J. Grabowskiego, Nasielsk 2025, s. 243-247.
[7] Relacja Wiktora Oleksiaka, op. cit.
[8] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. I, M. st. Warszawy, województwo warszawskie, Warszawa 1925 r., s. 10.
[9] Mapa sztabowa z 1937 r. z naniesionymi m. in. Łazami. W zasobie Nasielskiego Domu Edukacji i Historii.
